काठमाडौं । वायु प्रदूषण विश्व‌व्यापी समस्या बन्दै गएको पछिल्ला विभिन्न अध्ययनले देखाएको छ ।

विश्व स्वास्थ्य संगठन (WHO) द्वारा प्रकाशित पछिल्लो तथ्यांकले वायु प्रदूषणलाई आजको युगको सबैभन्दा गम्भीर वातावरणीय चुनौतीको रूपमा चित्रण गरेको छ। यसले मुख्यतया बालबालिकाको स्वास्थ्यमा प्रतिकूल प्रभाव पार्ने अध्ययनमा उल्लेख छ।

विश्वका झण्डै ९९ प्रतिशत नागरिकले WHO द्वारा निर्धारण गरिएको सुरक्षित हावाको मापदण्डभन्दा कमजोर गुणस्तरको हावा सास फेर्न बाध्य छन्।

प्रत्येक वर्ष विश्वभर ६७ लाख मानिसको समयभन्दा पहिले मृत्यु हुने प्रमुख कारण वायु प्रदूषण रहेको तथ्यांकले देखाएको छ। मुटु, फोक्सो, मस्तिष्क तथा अन्य अंगहरूमा दीर्घकालीन असर पार्ने वायु प्रदूषणले मृत्यु दरमा उल्लेखनीय वृद्धि गरिरहेको छ।

वायु प्रदूषणका कारण मृत्यु हुनेमध्ये झण्डै ९० प्रतिशत सङ्ख्या कम वा मध्यम आय भएका वर्गका रहेका छन्। यसले वातावरणीय अन्यायको गम्भीर रूपलाई उजागर गर्दै, नीति निर्माणमा समावेशी दृष्टिकोणको आवश्यकता औंल्याएको छ।

स्रोत: विश्व स्वास्थ्य संगठन (WHO)/ सन २०२२४

यी स्तरहरू स्वास्थ्यमा असर नपर्ने सुरक्षित सीमा मानिन्छन्।

µg/m³ भन्नाले “माइक्रोग्राम प्रति घन मीटर” भन्ने अर्थ हुन्छ।

– µg (माइक्रोग्राम) = १ ग्रामको दस लाखौं भाग (१ µg = 0.00000१ ग्राम)

– m³ (घन मीटर) = १ मीटर लम्बाइ, चौडाइ, र उचाइ भएको घन आकारको आयतन

जब हामी वायु प्रदूषणको कुरा गर्छौं, µg/m³ ले जनाउँछ कि एक घन मीटर हावामा कति माइक्रोग्राम प्रदूषक कणहरू (जस्तै PM2.5, PM10) छन्।

उदाहरणका लागि:

– यदि PM2.5 को स्तर १० µg/m³ छ भने, यसको अर्थ एक घन मीटर हावामा १० माइक्रोग्राम सूक्ष्म कणहरू छन्।

यो मापनले वायुको गुणस्तर जनाउँछ। उच्च µg/m³ स्तरले प्रदूषण धेरै भएको जनाउँछ। जुन स्वास्थ्यका लागि हानिकारक हुन्छ। यसले विशेष गरी फोक्सो, मुटु र बालबालिकाको विकासमा असर गर्छ।